|
Program Zapobiegania i Leczenia Retinopatii Wcześniaków został zainaugurowany w roku 2001. Fundacja zaczęła od zakupu 7 laserów diodowych, które zostały rozdysponowane pomiędzy klinikami okulistycznymi w: Katowicach, Łodzi, Białymstoku, Poznaniu, Szczecinie, Gdańsku i Wrocławiu. Do końca roku 2004, Fundacja WOŚP ufundowała dla oddziałów intensywnej terapii noworodka w całej Polsce 98 wzierników pośrednich (oftalmoskopów) do badania dna oka oraz 6 kolejnych urządzeń laserowych. Obecnie w Polsce jest 15 centrów okulistycznych wyposażonych przez WOŚP w najnowocześniejsze fotokoagulatory laserowe. Kolejne ośrodki znajdują się w Opolu, Rzeszowie, Krakowie (2 centra), Warszawie, Olsztynie oraz jeszcze jeden w Łodzi i Gdańsku. Projekt zakończyliśmy z końcem 2008 roku, ale nie oznacza to, że przestaliśmy ratować wzrok dzieci. Urządzenia znajdują się w ośrodkach i nadal będą wykorzystywane dla dobra wcześniaków. W obecnej sytuacji nie ma potrzeby zakupu kolejnych urządzeń - dzięki Fundacji WOŚP zostały zakupione wszystkie niezbędne urządzenia jakie mogą być potrzebne przy wykrywaniu i leczeniu retinopatii.
Sprawozdanie z realizacji programu medycznego dotyczącego leczenia i zapobiegania retinopatii wcześniaków. Dotyczy okresu 30.08.2008 r. – 31.06.2010 r.
Dane dotyczące programu uzyskaliśmy dzięki przeprowadzonej ankiecie, na którą odpowiedziało 75 ośrodków użytkujących sprzęt podarowany przez WOŚP - wzierniki pośrednie i fotokoagulatory laserowe.
Na podstawie opinii ośrodków uzyskaliśmy następujące dane: W ramach programu Leczenia i Zapobiegania Retinopatii Wcześniaków zbadano łącznie 26 435 niemowląt. W tej grupie rozpoznano:
Wśród 1253 dzieci z 3. stadium ROP laseroterapii wymagało 1196 dzieci. Zabieg wykonano u 95,5% dzieci.
Choroba po laseroterapii zatrzymała się lub cofnęła u 1123 dzieci, czyli po laseroterapii zachowało użyteczne widzenie 93,89% leczonych dzieci. U 63 dzieci (6,1%), u których wykonano laseroterapię, leczenie nie zahamowało rozwoju ROP, dzieci te utraciły widzenie. Coraz częściej retinopatia wcześniacza ma przebieg ostry, agresywny i postępujący, nie zawsze poddający się laseroterapii. Porównując obecne dane ankietowe z tymi z lat poprzednich, obserwujemy pogarszanie się globalnego stanu narządów wzroku – narastania ROP u dzieci (wcześniaków). Np. w okresie jednego roku sprawozdawczego 2007-2008 zbadano łącznie 17 605 dzieci. U 831 dzieci stwierdzono trzecie stadium ROP. U 73 dzieci stwierdzono 4 i 5 stadium ROP. Laseroterapię wykonano 845 dzieci (u niektórych dwa razy). W trzecim stadium ROP w tej grupie 801 dzieci – 94,8% zachowało użyteczne widzenie. U 44 (5,2%) dzieci laseroterapie nie zapobiegła utracie wzroku. Dane dotyczące wyników laseroterapii z lat 2007-2008 i 2008-2010 są procentowo podobne, a liczba dzieci, które tracą wzrok z powodu ROP spada. Na przykład w ostatnim dwuletnim okresie sprawozdawczym było mniej dzieci z 4 i 5 stadium ROP (razem 110 dzieci), niż przytaczanym jednorocznym okresie 2007-2008.
Program prowadzony i kontynuowany przez WOŚP wprowadził te dziedzinę neonatologii i okulistyki na drogę standardów medycznych o światowych wymogach. Jesteśmy przekonani, że w dalszym prowadzeniu działań medycznych diagnostycznych i leczniczych u dzieci z ROP, pomoc Fundacji WOŚP będzie nadal tak owocna.
Czym jest retinopatia wcześniaków? Dzieci urodzone przedwcześnie - wcześniaki - przychodzą na świat nieprzystosowane do samodzielnego życia. Ważne narządy takie jak płuca, serce, mózg nie są jeszcze dostatecznie ukształtowane i przygotowane do podjęcia czynności życiowych poza łonem matki. Utrzymanie wcześniaków przy życiu wymaga intensywnej specjalistycznej opieki lekarskiej. Siatkówka oka (retina) jest także niedojrzała przy przedwczesnym porodzie i w związku z tym dalszy jej rozwój jest często nieprawidłowy. Doprowadza to do rozwoju choroby nazywanej retinopatią wcześniaków (ROP). Uszkodzenia siatkówki w retinopatii wcześniaków mogą powodować pogorszenie ostrości widzenia, a nawet w następstwie dalszych powikłań doprowadzić do całkowitej i nieodwracalnej utraty wzroku. Pierwsze zmiany chorobowe w oczach występują między 1-3 miesiącem życia. Początkowy okres choroby jest jednocześnie tym, który pozwala okuliście na podjęcie leczenia. Rozpoznanie retinopatii wcześniaków w późniejszym okresie choroby uniemożliwia skuteczne leczenie zmian, które rozwinęły się w oczach. Każde dziecko urodzone przed 36 tygodniem ciąży z masą ciała urodzeniową poniżej 2500 g musi być zbadane przez okulistę w 4, 8 i 12 tygodniu życia. Tylko wczesne rozpoznanie i leczenie retinopatii wcześniaków może zapobiec nieodwracalnym uszkodzeniom oczu i uratować wzrok dziecka.
Jak diagnozuje się retinopatię u wcześniaków?
Badanie przesiewowe w celu zdiagnozowania retinopatii wcześniaków zazwyczaj wykonuje się, gdy dziecko ma od 4 do 6 tygodni. Okulista, specjalizujący się w chorobach siatkówki, za pomocą specjalnego urządzenia (oftalmoskopu pośredniego) może poprzez soczewkę optyczną obserwować dno oka, zbadać siatkówkę, i ocenić czy rozwój naczyń krwionośnych przebiega prawidłowo. Dziecku aplikuje się krople rozszerzające źrenicę, tak aby pole obserwacji było możliwie największe. Można również podać delikatny środek znieczulający w postaci kropli. Badania są zazwyczaj przeprowadzane w noworodkowych oddziałach intensywnej terapii, gdzie lekarze specjaliści mogą przez cały czas monitorować dziecko. Dziecko jest badane raz w tygodniu, lub raz na dwa tygodnie. Kiedy nastąpi całkowity rozwój systemu naczyń krwionośnych siatkówki, dziecko nadal będzie badane co 6 do 12 miesięcy przez lekarza okulistę w celu potwierdzenia, że nie występują dalsze komplikacje retinopatii wcześniaków.
Krioterapia Technika krioterapii polega na zamrożeniu siatkówki, poprzez dotykanie zimną sondą zewnętrznej powierzchni oka, aż do momentu, gdy zamrożenie dotrze do zmienionej chorobowo siatkówki wewnątrz oka. Zabieg powoduje zniszczenie nieprawidłowych naczyń krwionośnych i zatrzymanie procesu powstawania tkanki bliznowatej. Krioterapię przeprowadza się przy miejscowym znieczuleniu lub w znieczuleniu ogólnym. Jeśli stosuje się znieczulenie miejscowe, można przeprowadzić zabieg na oddziale noworodkowym. Jeśli ma być stosowane znieczulenie ogólne, może zajść potrzeba przeniesienia dziecka na salę operacyjną. Przez cały czas trwania zabiegu, monitorowany jest stan dziecka. Po krioterapii, zazwyczaj oczy są mocno opuchnięte, pojawia się krwawe łzawienie, i zaczerwienienie, które znikają po upływie około jednego tygodnia od zabiegu.'
Laserowanie Alternatywą dla krioterapii jest laserowanie. Dzięki rozwojowi technologicznemu w ostatnich kilku latach, zabiegi laseroterapii mogą być również stosowane u noworodków. Oftalmoskop pośredni, którego używa lekarz do badania siatkówki dziecka, może być również stosowany w połączeniu z przystawką, która wykonuje zabieg laserowy na oku. Laserowanie może uzyskać te same efekty jak krioterapia z mniejszymi efektami ubocznymi, i jest obecnie uważane za podstawowy zabieg przy retinopatii wcześniaków. Laserowanie działa tak samo jak krioterapia, niszcząc nieprawidłowo rozwiniętą tkankę siatkówki, eliminując tym samym wzrost nieprawidłowych naczyń krwionośnym i przerywając proces formacji tkanki bliznowatej.
Potencjalne korzyści z zastosowania laseroterapii to:
Badania potwierdzają, że laseroterapia jest co najmniej tak skuteczna jak krioterapia, a potencjalnie lepsza - u wielu dzieci zapobiega procesowi odklejenia siatkówki. Jeśli krioterapia lub laseroterapia okażą się nieskuteczne w zatrzymaniu procesu odklejania siatkówki , można zastosować zabiegi chirurgiczne.
Zdaniem Eksperta - Prof. dr hab. n. med. Mirosława Grałek, Koordynator Medyczny Programu Retinopatia wcześniaków może doprowadzić do nieodwracalnej utraty wzroku a nawet do ślepoty. I dzięki pomocy uzyskanej od Fundacji, dzięki zakupowi sprzętu zarówno służącego do celów diagnostycznych jak i sprzętu do leczenia tej choroby udało się wielu dzieciom w Polsce uratować wzrok, uchronić je od ślepoty i od inwalidztwa wzrokowego. Chodzi tu o takie urządzenia, jak wzierniki do badania dna oka (niezmiernie ważny, właściwie podstawowy sprzęt do oceny siatkówki u dzieci przedwcześnie urodzonych), a także lasery diodowe służące do leczenia retinopatii wcześniaków.
|
Program leczenia i zapobiegania retinopatii wcześniaków